فصل دوم کتاب «مبانی سازمان و مدیریت» با عنوان «سیر تحول اندیشه مدیریت» یکی از مهم‌ترین بخش‌های این اثر است که به بررسی تاریخچه و روند توسعه تفکرات مدیریتی می‌پردازد. در این فصل، نویسنده به‌صورت جامع و تحلیلی، مراحل مختلفی که اندیشه‌های مدیریتی طی کرده‌اند، را مورد بررسی قرار می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه این تفکرات، تحت تأثیر تحولات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و فناوری، شکل گرفته و تکامل یافته‌اند. این فصل، نه تنها تاریخچه‌ای از نظریات و رویکردهای مدیریتی ارائه می‌دهد، بلکه سعی می‌کند درک عمیقی از چگونگی پیدایش و تحول این اندیشه‌ها، و نیز تأثیرپذیری آن‌ها از محیط‌های مختلف، به خواننده بدهد.

در ابتدا، فصل با مروری بر مدیریت در دوران باستان آغاز می‌شود. در این بخش، به نمونه‌هایی از مدیریت در تمدن‌های قدیمی، مانند مصر، چین و یونان، اشاره می‌شود. این دوران، بیشتر بر مدیریت عملی و تجربی تمرکز داشت، و افراد به‌صورت طبیعی، روش‌های مدیریت را به کار می‌بردند که بیشتر بر اساس تجربه و درک شخصی بود. این رویکرد، بعدها به تدریج، شکل‌های سازمان یافته‌تر و نظام‌مندتری پیدا کرد، مخصوصاً با توسعه دولت‌ها و امپراطوری‌ها که نیازمند نظام‌های مدیریتی پیچیده‌تر بودند.
در ادامه، فصل به دوره‌های مختلف تاریخی و تحولات مهم در حوزه مدیریت می‌پردازد. یکی از این بخش‌ها، دوره انقلاب صنعتی است که نقش مهمی در تحول اندیشه‌های مدیریتی داشت. با شروع قرن هجدهم و نوزدهم، صنعت و ماشین‌آلات به سرعت توسعه یافتند و نیاز به سازماندهی کارگران، ماشین‌آلات و مواد اولیه، رشد قابل توجهی پیدا کرد. این دوره، با ظهور نظریات کلاسیک مدیریت، از جمله تئوری‌های فایول، تیلور و برنز، مشخص می‌شود. این نظریات بر اصول علمی، تقسیم کار، تخصص، و کنترل متمرکز بودند و تلاش داشتند بهره‌وری و کارایی سازمان‌ها را افزایش دهند.
در این قسمت، نظریه‌های کلاسیک مدیریت، با تاکید بر ساختار سازمان، وظایف و استانداردسازی کارها، توسعه داده شدند. تیلور، به‌عنوان پیشگام این دوران، با ارائه نظریه «مدیریت علمی»، بر اهمیت تقسیم کار و بهبود فرآیندهای تولید تأکید داشت. او معتقد بود که با استانداردسازی و علم‌بخشی به کار، می‌توان بهره‌وری را به حداکثر رساند. در کنار او، فردریک تیلور و هنری فایول، با ارائه اصول مدیریت، نقش مهمی در تثبیت این رویکرد داشتند.
اما، این نظریات، در کنار نقاط قوت، با نقدهای جدی مواجه شدند؛ از جمله اینکه، بر تمرکز بر کارایی و بهره‌وری، غفلت‌هایی در مورد انسان و نیازهای روانی آن‌ها داشتند. بنابراین، در ادامه، فصل به تحولات دیگری می‌پردازد که در نتیجه، به شکل‌گیری نظریات جدید منجر شدند.
در مقابل، رویکرد‌های انسان‌مدار، که در دهه‌های بعد ظهور کردند، بر اهمیت انسان و روابط انسانی در سازمان تأکید داشتند. این رویکرد، از جمله نظریات نظریه‌های روابط انسانی، مایو و هایک، را در بر می‌گیرد. این نظریات، برخلاف مدیریت علمی، به‌جای تمرکز صرف بر بهره‌وری، بر رضایت شغلی، انگیزش و ارتباطات انسانی تأکید داشتند. این دیدگاه، نشان داد که انسان‌ها، نه صرفاً ابزارهای بهره‌وری، بلکه موجوداتی با نیازهای روانی و اجتماعی هستند.
سپس، فصل به بررسی نظریات سیستم‌ها و رویکردهای نوین‌تر می‌پردازد. نظریه سیستم‌ها، سازمان‌ها را به‌عنوان مجموعه‌ای از اجزا می‌بیند که در تعامل و هم‌افزایی هستند، و بر اهمیت ارتباطات و بازخورد تأکید می‌کند. این رویکرد، باعث شد که مدیران، نگاه جامع‌تری به سازمان داشته باشند و اهمیت محیط خارجی و داخلی را در تصمیم‌گیری‌ها درک کنند.
در دوره‌های بعد، نظریه‌های نوین و فناوری‌های پیشرفته، باعث تغییرات جدی در مدیریت شدند. ظهور نظریات مدیریت استراتژیک، مدیریت کیفیت جامع، و رویکردهای نوین مانند مدیریت تغییر، نمونه‌هایی از این تحولات هستند. این رویکردها، نشان می‌دهند که مدیریت، دیگر صرفاً برای بهبود عملیات داخلی، بلکه برای رقابت در بازارهای جهانی و توسعه پایدار، باید از رویکردهای نوآورانه و انعطاف‌پذیر بهره‌مند باشد.
در نهایت، فصل با نگاهی به آینده و چالش‌های پیش روی مدیریت، ادامه می‌دهد. ظهور فناوری‌های نوین، مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، و داده‌کاوی، بر روند تحولات مدیریت تأثیر گذاشته و نیازمند رویکردهای جدید و انطباق سریع است. همچنین، تأکید بر مسئولیت‌های اجتماعی، پایداری، و اخلاق حرفه‌ای، نشان می‌دهد که آینده مدیریت، نیازمند ترکیبی از علم، فناوری، و ارزش‌های انسانی است.
در مجموع، فصل دوم، نشان می‌دهد که تحولات در اندیشه‌های مدیریت، نتیجه تعامل میان نیازهای سازمان، انسان، فناوری و محیط است. این سیر تحولی، نه تنها تاریخچه‌ای است، بلکه راهنمایی است برای مدیران و پژوهشگران، تا درک عمیق‌تری از روندهای جاری و آینده داشته باشند و بتوانند راهکارهای مناسب برای چالش‌های پیچیده امروز و فردا ارائه دهند. به‌طور کلی، فهم این سیر تحولی، کلید موفقیت در پیروی از رویکردهای اثربخش و نوآورانه در دنیای متغیر و پویای مدیریت است.